Jednym z glownych celow ustawy bylo polepszenie sytuacji pracownikow handlu - zwlaszcza umozliwienie im spedzenia niedziel z rodzina. W polskim handlu ok. 70% zatrudnionych stanowia kobiety, czesto laczace prace z wychowaniem dzieci.
Plusy i minusy dla pracownikow
Korzysci
- Dodatkowy dzien wolny dla pracownikow duzych sieci
- Wiecej czasu z rodzina w weekendy
- Lepszy work-life balance
- Mozliwosc uczestnictwa w zyciu spolecznym
Wady
- Bardziej obciazajace soboty
- Brak poprawy wynagrodzen
- Utrata mozliwosci dorobienia
- Wiecej pracy dla obslugi stacji i convenience
Przesuniecie pracy na inne dni
Z badania NSZZ Solidarnosc (2018) wynika, ze 1/3 ankietowanych kobiet i polowa mezczyzn w handlu zauwazylo, ze w soboty poprzedzajace wolna niedziele musza pracowac intensywniej niz wczesniej.
- 70% pracownikow zaobserwowalo dluzsze kolejki do kas w soboty
- 40% przyznalo, ze klienci bywaja wtedy bardziej zdenerwowani
- Ciezar pracy skumulowal sie, co oznacza wiekszy stres
Paradoks: polowa nadal pracuje w niedziele
Okolo polowy pracownikow handlu nadal pracuje w niedziele, mimo zakazu. Dzieje sie tak, poniewaz osoby zatrudnione w placowkach wylaczonych spod zakazu (stacje benzynowe, male sklepiki, gastronomia, magazyny e-commerce) musza obsluzyc zwieksony ruch.
Nierownomierne skutki: Zakaz faktycznie objal glownie duze sieci, podczas gdy pracownicy stacji paliw, franczyz typu Zabka czy innych wyjatkow sa teraz przepracowani. Ruch klientow znaczaco sie tam zwieksyl.
Brak poprawy plac
Zwiazek Zawodowy Zwiazowa Alternatywa podkresla, ze ustawa nie poprawila wynagrodzen ani nie skrocila realnie czasu pracy. W wielu przypadkach nastapilo pogorszenie pozycji negocjacyjnej pracownikow, zwlaszcza tych najslabiej oplacanych.
Branza handlowa boryka sie z niskimi placami na najnizszych stanowiskach, a czesc osob dorabiajacych w weekendy (np. studenci) stracila mozliwosc dodatkowego zarobku.
Stabilnosc zatrudnienia
Wbrew prognozom (raport PwC 2015 szacowal spadek zatrudnienia o 62-85 tys. etatow), nie nastapilo masowe zwolnienie pracownikow. Firmy dostosowaly grafik pracy, zwiekszajac obsade w inne dni tygodnia.
Wedlug szacunkow PRCH, calkowite przywrocenie handlowych niedziel mogloby utworzyc dodatkowo 20-40 tysiecy miejsc pracy w sektorze.
Postulowane zmiany
W debacie publicznej coraz czesciej pojawia sie postulat, by ewentualny powrot niedziel handlowych polaczyc z:
- Gwarancja wyzszej placy za prace w niedziele (podwojna stawka)
- Prawem pracownika do dwoch wolnych niedziel w miesiacu
- Rotacyjnymi grafikami zapewniajacymi sprawiedliwy podzial
Zrodla: NSZZ Solidarnosc, Zwiazowa Alternatywa, PwC, Polska Rada Centrow Handlowych